Gelir Vergisi Kanunu'nun 63'üncü maddesinde 3946 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikle, maddeye 1.1.1994 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere 5'inci bent eklenmiştir. Buna göre, mükellefler, kendileri, eş ve çocukları ile ilgili giyim, eğitim, sağlık, gıda, giyecek ve kira harcamalarının yıllık toplam tutarının 1/3'ünü vergi matrahından indireceklerdir.

Şu kadar ki, indirim konusu harcamaların Türkiye'de yapılması, gelir veya kurumlar vergisi mükellefiyetleri bulunan gerçek veya tüzel kişilerden alınacak belgelerle tevsik edilmesi ve bu belgelerin işverene verilmesi şarttır. Bu şekilde hesaplanan indirim tutarları harcamanın yapıldığı yıla ait ücretin yıllık vergi matrahının %35'ini geçemez. Bu indirim de dikkate alınmak suretiyle hesaplanan vergi ile mükellefin o yıl içinde tevkif suretiyle ödediği vergi tutarları arasındaki fark, ücretlinin ertesi yılda ödeyeceği gelir vergisinden mahsup edilir veya işverenler aracılığı ile kendisine nakden iade edilir.

Bu durumda 1994 yılı ile ilgili olarak genel bütçeli kuruluşlar hariç olmak üzere ücretliler ve ücretlilerin çalıştığı şirketlerin yapacakları işlemler aşağıdaki gibi olacaktır:

a)Ücretlilerin yapacakları işlemler

Gelir Vergisi Kanunu'nun 61'inci maddesinde tanımlanan şekilde ücret geliri elde edenler kendileri, eşleri ve 18 yaşının doldurmamış çocukları adına yaptıkları eğitim, sağlık, gıda, giyim ve kira giderlerine ilişkin olarak Türkiye'de yaptıkları harcamaları gelir ve kurumlar vergisine tabi olan mükelleflerden aldıkları fatura, serbest meslek makbuzu, perakende satış fişi ve ödeme kaydedici cihazlara ait satış (yazar kasa) fişi ile belgeleyecekler ve bu belgeler Vergi Usul Kanunu'nda belirtilen tüm bilgileri ihtiva eder nitelikte olacaktır.

1.1.1994 tarihinden 31.12.1994 tarihine kadar biriktirilen bu belgeler Ücretlerde Özel Gider İndirimine İlişkin Beyanname ekinde 20 Ocak mesai bitimine kadar işverene teslim edilecektir.

Burada dikkat edilmesi gereken konu, harcamanın Türkiye'de yapılması ve aşağıda açıklanan mal veya hizmetin gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinden alınmasıdır. Gelir ve kurumlar vergisinden muaf kişi ve kuruluşlardan alınan mal ve hizmetler özel gider indirimine konu edilmeyecektir. Bunun yanında ücretler indirim için gerekli yasal belgeleri muaf kişi ve kuruluşlardan tedarik edemeyeceklerdir.

b)Şirketlerce yapılacak işlemler

Şirketler ücretliler tarafından kendilerine verilen bildirimleri alıp ibraz edilen belgelerin geçerli olup olmadığını, harcamanın özel gider indirimi kapsamına girip girmediğini ve harcama toplamının ve bu toplamın 1/3'nün doğru hesaplanıp hesaplanmadığını kontrol edeceklerdir. Daha sonra özel gider indirimine ait bildirimlerde yer alan harcama tutarlarını da dikkate alarak ekli “Özel Gider İndirimine Ait Bordro'yu Ocak ayı sonuna kadar düzenleyeceklerdir.

Bu bordrolarda her ücretli ayrı ayrı gösterilecektir. Saklanan belgeler istendiği takdirde vergi incelemesine yetkili olanlara ibraz edilecektir.

Şirketler söz konusu bordrolarda hesapladıkları gelir vergisi farkını 1 Şubat tarihinden itibaren ücretlilere ödeyecekleri ücretlerin gelir vergisinden mahsup edeceklerdir. Dolayısıyla da ücret bordrolarında da “özel gider indiriminden doğan mahsup edilecek gelir vergisi' başlığı altında bir sütun açacaklardır.

Her ücretli için ayrı ayrı yapılan bu işlem sonucu mahsup edilen giler vergisi bu sütunda gösterilecik, kalan kısım muhtasar beyanname ile beyan edilerek ödenecektir.

c)Özel gider indiriminde özel durumlar

-Emeklilik veya ölüm nedeniyle ayrılma veya işyerinden ayrılıp herhangi bir yerde ücretli çalışılmaması halinde yapılacak işlem:

Emekli olanlar 1 Ocak tarihinden başlamak üzere işten ayrıldıkları tarihe kadar, ölenlerin varislerinden biri de ölüm tarihine kadarki belgeleri işyerlerine getireceklerdir.

Şirketler bu kişilere veya varislere ödenecek gelir vergisi farkını bordroda gösterecek Şubat ayında nakden ödeyecekler ve Şubat ayındaki muhtasar beyannamede diğer ücretlilerden kesilip vergi dairesine yatırılacak vergiden mahsup edecekler, belgeleri de saklayacaklardır.

Bu işlemin yapılmasının temel şartı ise kesilen vergilerin vergi dairesine ödenmesidir.

-İşverenin değiştirilmesi halinde yapılacak işlem:

İşveren değiştirenler gider bildirimini en son çalıştıkları işverene yapacaklardır. Ancak bu ücretliler daha önce çalıştığı işyerinde kendilerine ödenen ücretin vergi matrahını, kesilen gelir vergisini ve bu vergilerin yatırılmış olduğunu gösteren belgeyi yeni işverene vermek zorundadırlar. Bu durumda da işveren tarafından yapılacak işlem yukarıda açıklandığı gibi olacaktır.

-Aynı zamanda birden fazla ücret alanlarda yapılacak işlem:

Bu durumda her işveren kendi ödediği ücretle ilgili olarak yukarıda açıklandığı gibi işlem yapacaklardır.

-Üç ayda bir muhtasar beyanname veren işverenlerin yapacakları işlemler:

Bu işverenler indirimi Şubat ayından itibaren ödeyecekleri ücretlere uygulayıp Mayıs ayında verecekleri muhtasar beyanname ile ilişkilendireceklerdir.

d)Cezai müeyyideler

İşverenler yanlarında çalıştırdıkları ücretlilerin ücretlerinden tevkif ettikleri vergilerin doğru olarak beyan edilip ödenmesinden sorumludurlar. Dolayısıyla eksik beyan halinde yapılacak ikmalen ve re'sen vergi tarhından sorumlu olacaklardır. Ancak, özel gider indirimi uygulamasında ücretlilerin sahte veya muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belge kullandıklarınıın tespiti halinde işverenlerce bu durum nedeniyle ödenen vergi, ceza ve faizler ücretliye yansıtılabilecektir.

Bunun yanında beyannamede mahsup yapıldığı ay ücretliye nakden ödeme yapılması gerekecek, ödeme yapılmamış ise muhtasar beyannamedeki vergi eksik olduğu için işveren cezaya muhatap olacaktır.