Serbest Meslek Faaliyeti:

 

GVK’nun 65 inci maddesinde serbest meslek faaliyet şu şekilde tanımlanmıştır.

 

Serbest meslek kazancının tarifi:

 

Madde 65-Her türlü serbest meslek faaliyetlerinden doğan kazançlar serbest meslek kazancıdır.

 

Serbest meslek faaliyeti şahsi mesaiye,ilmi veya mesleki bilgiye ve ihtisasa dayanan ve ticari mahiyette olmayan kimselerin işverene tabi olmaksızın şahsi sorumluluk altında, kendi nam ve hesabına yapılmasıdır.

 

Tahkim işleri dolayısıyla hakemlerin aldıkları ücretler ile kollektif, adi komandit ve   adi şirketler tarafından yapılan serbest meslek faaliyeti neticesinde doğan kazançlar da   serbest meslek kazancıdır.

 

AÇIKLAMA:

 

* Serbest meslek faaliyetinin ana unsurları:

 

-Faaliyetin sermayeden ziyade şahsi mesaiye. ilmi veya mesleki bilgiye veya ihtisasa dayanması,

 

- Faaliyetin bir işverene tabi olmaksızın   kişisel sorumluluk altında kendi nam ve hesabına yapılması,

 

- Devamlılık unsuru(VUK madde 155' e göre, şu haller faaliyetin devamlı olarak yapıldığını gösterir. Muayenehane, büro...açılması-çalışılan yere tabela, levha ... asılması- devamlı olarak mesleki faaliyette bulunduğunu gösterir ilanlar asılması- mesleki faaliyette bulunmak üzere mesleki kuruluşlara kaydolunması)

 

* Kanunen serbest meslek faaliyeti sayılmayan haller:

 

GVK doğrudan serbest meslek kazancının tanımına girmeyen bazı kazançları da serbest meslek kazancı saymıştır:

 

- Tahkim işleri dolayısıyla hakemlerin aldıkları ücretler:burada hakemin işi mesleki bilgiye ve ihtisasa dayanması zorunlu olmayan bir hizmettir. Hizmet karşılığı aldığı ücret 65. maddedeki tanıma uyduğu halde kanunen serbest meslek kazancı sayılmıştır.

 

- Kollektif ve adi komandit şirketler ve adi şirketler tarafından yapılan serbest meslek faaliyeti sonucunda doğan kazanç serbest meslek kazancı sayılmıştır. Kollektif ve adi komandit şirketler TTK açısından tacir sayılırlar. Dolayısıyla bu faaliyetlerden elde ettikleri kazançlar da ticari kazançtır. Ancak. 65. maddede ise bunların serbest meslek kazancı olduğu hükme bağlanmıştır.

 

- Telif haklarının ve ihtira beratlarının kiralanması,   satılması, devir ve temliki halinde elde edilen kazançlar,   bazı koşullarla serbest meslek kazancı sayılmıştır. Bazı hallerde gayrimenkul sermaye iradı, bazı hallerde de sair kazanç ve irat sayılmıştır:

 

i-Serbest meslek kazancı sayılan haller:Edebi ve fikri hakların bunların bizzat müellifleri veya yasal mirasçıları tarafından satılması veya kiralanmasından doğan kazançlar(madde70/6,5-mük.madde 80/4- madde 18)

 

ii- Gayrimenkul sermaye iradı ve sair kazanç ve irat sayılan haller: İhtira beratları ve telif haklarının bizzat müellifleri ve bunların yasal mirasçıları tarafından değil de, bunların dışında kalan kimseler tarafından (mansup mirasçılar, bu hakları satın alma, kiralama veya hibe yoluyla iktisap edenler gibi...) başkalarına kiralanırsa elde edilen kazanç gayrimenkul sermaye iradı (madde 70/5,6); satılırsa veya devir ve temlik edilirse sair kazanç ve irat sayılır (Mük. madde 80/4).

 

- Serbest meslek kazancından pay alanlar(GVK Md. 66/2'ye göre serbest meslek kazancıdır.)

 

- Gümrük komisyoncuları, borsa ajan ve acenteleri, noterlik, noterlik görevini ifa ile mükellef olanlar (bunlar da aslında ticari kazançtır ama 66/1 uyarınca serbest meslek kazancı sayılmışlardır).

 

Yine GVK’nun 66 ncı maddesinde serbest meslek erbabı tanımlanmıştır.

 

Serbest meslek erbabı:

 

Madde 66-Serbest meslek faaliyetini mutad meslek halinde ifa edenler, serbest meslek erbabıdır. Serbest meslek faaliyetinin yanında meslekten başka bir iş veya görev ile devamlı olarak uğraşılması bu vasfı değiştirmez.

 

Bu maddenin uygulanmasında;

 

1. Gümrük komisyoncuları, bilumum borsa ajan ve acentaları, noterler, noterlik görevini ifa ile mükellef olanlar,

 

2. Bizzat serbest meslek erbabı tarifine girmekle beraber serbest meslek erbabını biraya getirerek teşkilat kurmak veya bunlara sermaye temin etmek suretiyle veya sair suretlerle serbest meslek kazancından hisse alanlar,

 

3. Serbest meslek faaliyetinde bulunan kollektif ve adi şirketlerde ortaklar, adi komandit şirketlerde komanditeler,

 

bu işleri dolayısıyla serbest meslek erbabı sayılırlar.

 

AÇIKLAMA :

 

- GVK'nun 65. ve 66. maddelerinde kanunen serbest meslek faaliyeti olarak sayılanların dışında kalan ancak uygulamada serbest meslek kazancı kapsamına giren faaliyetler aşağıda sayılmıştır:

 

* Kan alım satımıyla uğraşanlar

 

* Harita, plan ve proje çizimi

 

* Bir işverene tabi olmamak şartıyla şahsi bilgi ve ihtisasa dayanan reklamcılık-reklam resmi ve filmi hazırlama gibi faaliyetler

 

* Muhasebecilik işi

 

* Türkiyede bazı NATO tesislerinin fenni kontrol işlerinin yapılması

 

* Yabancı firmaların Türkiyede yaptıkları montaj ve eğitim işleri sonucunda aldıkları tutarlar serbest meslek kazancıdır.

 

* Tüccarların ve serbest meslek erbabının icra işlerini takip edenlerin aldıkları hizmet bedelleri serbest meslek kazancıdır.

 

* Öğretim üyeliği yanında yapılan ekspertizlik ve danışmanlık işinin yapılması halinde öğretim üyelerinin bu işlerden aldıkları tutarlar serbest meslek kazancıdır.

 

* Film artistleri, rejisörler ve ses sanatçılarının belli bir işyerine ve işverene bağlı olmaksızın yaptıkları çalışmalar serbest meslek faaliyetidir.

 

* Eczacılar (TTK'na göre)

 

* Borsa tellalları

 

Uygulamada serbest çalışan avukatlar, doktorlar, diş protezcileri, serbest muhasebeciler, serbest muhasebeci mali müşavirler, yeminli mali müşavirler, müzisyenler, diğer ses, sahne ve film sanatçıları, mankenler, öğretmenler, yazarlar, ressamlar, eksperler ve benzeri meslek mensuplarının mesleki faaliyetleri serbest meslek faaliyeti sayılmaktadır. (15 seri no.lu KDV GT’nin J bölümünde mahkemelerce hükmolunan avukatlık ücretlerinin serbest avukatlara intikal eden kısmının KDV’ne tabi olduğu belirtilmiştir.) Ancak serbest meslek işi, bir limited veya anonim şirket çatısı altında yapıldığında, bu faaliyetten elde edilen kazançlar ticari kazanç sayılır.

 

Ayrıca GVK’nun 18 inci maddesinde bahsi geçen ve telif kazancını elde etmeye yönelik çalışmaların mutad şekilde yapılması da serbest meslek faaliyetidir.

 

Serbest meslek faaliyetinin varlığı ve işlemin bu faaliyet çerçevesinde yapılması :

 

VUK’nun 155 inci maddesine göre;

 

Serbest meslek erbabında işe başlamanın belirtileri:

 

Madde 155-Serbest meslek erbabı için aşağıdaki hallerden herhangi biri ‘İşe başlama’yı gösterir.

 

1-Muayenehane, yazıhane, atölye gibi iş yerleri açmak,

 

2-Çalışılan yere tabela, levha gibi mesleki faaliyette bulunulduğunu ifade eden alametleri asmak,

 

3-Her ne şekilde olursa olsun devamlı olarak mesleki faaliyette bulunduğunu gösteren ilanlar yapmak,

 

4-Serbest olarak mesleki faaliyette bulunmak üzere mesleki teşekküllere kaydolmak,

 

Mesleki teşekküllere kaydolunanlardan görevleri veya durumları icabı bilfiil mesleki faaliyette bulunmıyacak olanlar bildirimlerinde bu ciheti de açıklarlar.Faaliyete başlama olayı normal olarak serbest meslek erbabının VUK’nun 153 üncü ve 168 inci maddeleri uyarınca faaliyete başlamadan önce vergi dairesine işe başlama bildiriminde bulunması ile tespit edilir.