İktisadi Kamu Kuruluşları

İktisadi kamu müesseseleri, kamu hukuku tüzel kişilerine bağlı, iktisadi işletmelerdir.

Kamu hukuku tüzel kişileri:

- Kamu idareleri,

- Kamu müesseseleri, olmak üzere iki grupta toplanır.

  Kamu idareleri, muayyen bir bölgede yaşayanların tamamı ile ilgili genel hizmetleri yapan, başta devlet olmak üzere, vilayet, özel idare, belediye ve köylerden ibaret tüzel kişilerdir. Kamu müesseseleri ise, belirli bir veya birden çok kamu hizmetini görmek üzere, genellikle özel bir kanunla kurulan devlete, il özel idarelerine, belediyelere ve köylere bağlı kuruluşlardır. Posta Hizmetleri İşletmesi, Devlet Demir Yolları, Maden Tetkik Arama Enstitüsü, Üniversiteler kamu müesseselerine örnek olarak gösterilebilir.

İktisadi kamu müesseseleri ise, bu idare ve müesseselerden birine ait ve sermaye şirketi veya kooperatif statüsü dışındaki ticari, sınai ve zirai her türlü işletmeleri ifade eder.

İktisadi kamu müesseselerinin, vergiye tabi olmaları birtakım koşullara   bağlanmıştır. Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 4. maddesinde yer alan bu şartlar şunlardır;

a) Bağlılık

İktisadi kamu müesseseleri, kamu idareleri veya kamu müesseselerine ait veya tabi olmalıdır. Ait olma, sermaye bakımından, tabi olma ise idari bakımdan bağlılığı ifade eder.

b) İşletme nev’i

İktisadi kamu müesseseleri, ticari, sınai veya zirai bir işletme niteliğinde olmalıdır.

c) Devamlılık

Yukarıda sayılan faaliyetlerin devamlı olarak yapılması gerekmektedir.

d) Sermaye şirketi ya da kooperatif olmama

Bütün bu koşulları taşıyan kuruluşların sermaye şirketi veya kooperatif şeklinde kurulmamaları da şarttır. Aksi halde, iktisadi kamu müesseseleri olarak değil, sermaye şirketi ya da kooperatif olarak vergiye tabi tutulurlar.

Bu şartları haiz olan iktisadi kamu müesseseleri;

-Kazanç gayesi güdüp gütmediklerine;

- Faaliyetin, kanunla tevdi edilmiş görevler arasında bulunup bulunmamasına;

- Tüzel kişiliğe sahip olup olmamalarına;

- Bağımsız muhasebelerinin   bulunup bulunmamasına;

- Kendilerine tahsis edilmiş sermaye veya işyerlerinin olup olmadığına; bakılmaksızın vergiye tabi tutulurlar.

İktisadi kamu müesseseleri deyimi Kurumlar Vergisi Kanunu’nda   kullanılmış bir deyimdir. Bu deyimin anlamı geniş olup, kamu idare ve müesseselerine bağlı iktisadi işletmeleri kapsar. Bu nedenle iktisadi kamu müesseseleri deyimi, hem kamu iktisadi teşebbüslerini ve hem de iktisadi devlet teşekküllerini kapsamı içine alır.

Diğer yandan bu üç deyimin genellikle birbirine karıştırıldığı ve birbirinin yerine kullanıldığı görülmektedir.

Ülkemizde kamu ekonomik girişimleri son yıllarda yeniden düzenlenmiştir. Yeni düzenlemelere göre sistem, birkaç kademeden oluşmaktadır. Bunlar; işletme, iştirak, bağlı ortaklık, müessese, kamu iktisadi kuruluşu, iktisadi devlet teşekkülü ve kamu iktisadi teşebbüsüdür.

- Kamu İktisadi Teşebbüsü (KİT); İktisadi devlet teşekkülü ile kamu iktisadi kuruluşunun ortak adıdır.

- İktisadi Devlet Teşekkülü (İDT); sermayesinin tamamı devlete ait, iktisadi,   ticari esaslara göre faaliyet göstermek üzere kurulan kamu iktisadi teşebbüsüdür.

- Kamu İktisadi Kuruluşu (KİK); sermayesinin tamamı devlete ait olan ve tekel niteliğindeki mallar ile mal ve hizmet üretmek ve pazarlamak üzere kurulan, kamu hizmeti niteliği ağır basan kamu iktisadi teşebbüsüdür.

- Müessese; sermayesinin tamamı bir iktisadi devlet teşekkülüne veya kamu iktisadi kuruluşuna ait olup, ona bağlı işletme veya işletmeler topluluğudur.

- Bağlı ortaklık; sermayesinin yüzde ellisinden fazlası iktisadi devlet teşekkülüne veya kamu iktisadi kuruluşuna ait olan işletme veya işletmeler topluluğundan oluşan anonim şirketlerdir.

- İştirak; iktisadi devlet teşekküllerinin veya kamu kuruluşlarının veya bağlı ortaklıklarının, sermayelerinin en az yüzde ellisine sahip bulundukları anonim şirketlerdir.

- İşletme; müesseselerin ve bağlı ortaklıkların mal ve hizmet üreten fabrika ve diğer birimleridir.

İktisadi Devlet Teşekkülleri ve Kamu İktisadi Kuruluşları tüzel kişiliğe sahiptir. Bakanlar Kurulu’nun kararı ile kurulurlar.

Müesseselerin tüzel kişiliği vardır. Bağlı ortaklıklar ve iştirakler anonim şirket şeklinde kurulurlar.

Anonim şirket şeklinde kurulmuş olan bağlı ortaklık ve iştirakler, sermaye şirketi olarak kurumlar vergisine tabi tutulurlar.

Kamu iktisadi kuruluşları, iktisadi devlet teşekkülleri ve müesseselerinin ayrı tüzel kişilikleri bulunduğundan, kurumlar vergisine, iktisadi kamu müesseseleri olarak tabi tutulurlar.

(ackara)