DERNEK, SENDİKA, CEMAAT VE VAKIFLARA AİT İKTİSADİ İŞLETMELER

1 –Nitelikleri

5422 Sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 1. maddesi, dernek ve vakıflara ait iktisadi işletmelerin kurumlar vergisine tabi olduğunu hükme bağladıktan sonra, aynı maddenin iki nolu paragrafı bu kanunun uygulanması bakımından sendikaların dernek, cemaatlerin vakıf hükmünde olduğunu belirtmiştir. 5520 Sayılı Kurumlar Vergisinde de bu kuruluşlar kurumlar vergisi mükellefi olarak sayılmıştır.

Dernek, iktisadi amaç gütmemek üzere kurulan tüzel kişiliğe sahip bir kuruluştur.

Sendika, işçi ve işverenlerin müşterek iktisadi, sosyal ve kültürel yararlarını korumak ve geliştirmek için kurulan mesleki bir kuruluştur.

Cemaat, çeşitli din ve mezheplere mensup kişilerin oluşturduğu topluluktur.

Vakıf, bir malın belli bir amaca (hayır amacına) sürekli olarak tahsisi ve bu suretle temlik ve temellükten men edilmesini ifade eder. Bunlar, vakıflar Genel Müdürlüğü’nce idare edilen “mazbut vakıflar” la, mütevellileri tarafından idare edilen “mülhak vakıflar” şeklinde ikiye ayrılır. Mazbut vakıfların hepsi bir kül teşkil eder ve tek bir tüzel kişiliği vardır. Mülhak vakıfların her biri ayrı birer tüzel kişiliğe sahiptirler.

2- Vergiye tabi olma şartları

Yukarıda nitelikleri kısaca belirtilmiş olan dernek, sendika, cemaat ve vakıfların kendileri değil, bunlara bağlı iktisadi işletmeler birtakım şartlarla kurumlar vergisine tabi tutulmuştur. Bu koşullar, iktisadi kamu müesseselerinin iktisadi işletmelerinde olduğu gibi;

- İşletmenin yukarıda sayılan kuruluşlara ait veya bağlı olması;

- İşletmenin ticari, sınai veya zirai nitelikte olması;

- Bu faaliyetin devamlı olarak yapılması;

- İşletmelerin sermaye şirketi veya kooperatif şeklinde kurulmamış olmasıdır.

Bu koşulları taşıyan dernek, sendika, cemaat ve vakıflara bağlı iktisadi işletmeler;

- Kazanç gayesi güdüp gütmemelerine;

- Tüzel kişiliği haiz bulunup bulunmamasına;

- Bağımsız muhasebelerinin   bulunup bulunmamasına;

-Kendilerine tahsis edilmiş sermaye veya işyerlerinin bulunup bulunmadığına; bakılmaksızın kurumlar vergisine tabi tutulurlar.

Daha önce belirtildiği üzere, dernekler kazanç paylaştırma dışında belli bir sosyal amacı gerçekleştirmek için kurulurlar. Vakıflar ise belli bir mal tahsisi suretiyle resmi senetlerinde belirtilen amaçlarını gerçekleştirmek üzere kurulan hayır kuruluşlarıdır. Buna göre dernek veya vakıfların eğitim ve sağlık hizmetleri vermek üzere gerekli tesisleri kurarak (okul, hastane, sağlık ocağı gibi) faaliyette bulunması ve bu hizmetlerini bir bedel karşılığı olmaksızın yerine getirmesi halinde, bu faaliyetler dernek ve vakıfa bağlı iktisadi işletme olarak nitelendirilmeyecektir. (K.V.G.T. 47)

Ancak sözü edilen eğitim ve sağlık hizmetlerinin yerine getirilmesi için yapılan masrafların hizmet verilenlerden tahsil edilmesi veya bu kişilerden veya ailelerinden bağış yoluyla alınması veya çok düşük bir bedelin alınması durumunda bu faaliyetler, dernek veya vakfa ait iktisadi işletme olarak kabul edilecek ve kurumlar vergisine tabi olacaktır.

 

(Kaynak: BDK)