| TÜRK VERGİ KANUNLARI'2004 |
Kurumlar Vergisi Tebliğleri
Seri No: 23
Resmi Gazete No 17610
Resmi Gazete Tarihi 19/02/1982
5 Ocak 1982 gün ve 17565 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 31/12/1981 gün 2573 sayılı Kanun ile 5422 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununda yapılan değişikliklere ilişkin olarak aşağdıka açıklamaların yapılması gerekli görülmüştür.
5 - Kurumlar vergisi tevkifatı
a) Bilindiği üzere, Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre kurulmuş olan anonim, eshamlı komandit ve limited irteler ile aynı mahiyetteki yabancı kurumlar sermaye şirketleri olarak kurumlar vergisine tabi bulunmaktadır.
2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanununa göre menkul kıymet portföyü işletmek üzere kurulan Menkul Kıymetler Yatırım Ortaklıkları Türk Ticaret Kanunu hükümlerine uygun anonim şirket şeklinde kurulduklarından bu ortaklıklar Kurumlar Vergisi mükellefidirler. Öte yandan 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanununa göre kurulan Menkul Kıymetler Yatırım Fonlarının tüzel kişilikleri bulunmamaktadır.
Kurumlar Vergisi Kanununun 2 nci maddesinde yapılan değişiklikle tüzel kişiliği bulunmayan ve 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanununa göre kurulan Menkul Kıymetler Yatırım Fonlarının Kurumlar Vergisi Kanunu ile Gelir Vergisi Kanununun uygulanmasında sermaye şirketleri addolunacağı açıkça belirtilmek sur
e
tiyle bunların Kurumlar Vergisi mükellefi oldukları hükme bağlanmıştır.
b) Bilindiği üzere, Kurumlar Vergisi K.'nun 2573 sayılı Kanunla değişiklik yapılmadan önceki 3 üncü maddesinde, "Kooperatifler, 1163 sayılı Kooperatifler Kanununa göre kurulan istihlak, istihsal, kredi, satış, yapı vesair kooperatifler ile aynı mahiyetteki yabancı kooperatiflerdir" şeklinde tanımlanmış bulunmakta idi. Uygulamada 1163 sayılı Kanun dışında özel kanunlarına göre de kooperatifler kurulduğundan vergilendirmede tereddüt yar
a
tmaması amacıyla madde metninde "özel kanunlarına göre kurulan" ibaresi eklenmek suretiyle hükme açıklık kazandırılmıştır. Bu itibarla, özel kanunlarına göre kurulan kooperatifler önceden olduğu gibi yine kurumlar vergisi mükellefi bulunmaktadırlar.
2.
İSTİSNALAR:
a) Sanayi ürünlerinin ihracına ilişkin istisna:
Bilindiği üzere, Kurumlar Vergisi Kanununun 2573 sayılı Kanunla değişiklik yapılmadan önceki 8 inci maddesinin 6 numaralı bendi hükmü gereğince sanayii ürünlerine ilişkin istisnanın hesabında, ihracat tutarının ilk yıl için % 20'si, sonraki yıllarda da bir önceki yıla göre artan ihracat hasılatının % 30'u ile bakiyesinin % 15'i dikkate alınmakta idi. Artan ihracat hasılatının hesabında kur değişikliklerinden dolayı meydana gelen artışların dikka
t
e alınmayacağı da ayrıca belirtilmişti.
Kurumlar Vergisi Kanununun bu bendinde 2573 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle, sanayii ürünlerine ilişkin istisnanın hesabında, farklı nisbetler uygulaması kaldırılmış ve ilk yılda olduğu gibi müteakip yıllarda da sanayii ürünü ihracatından sağlanan hasılatın tamamına % 20 oranının uygulanması öngörülmüştür.
Hasılatın tamamına % 20 oranının uygulanması sebebiyle artan ihracat hasılatı hesaplanması söz konusu olmayacağından, 20 Seri No.'lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliğinin "artan ihracat hasılatına uygulanacak istisna ve ortalama kur değerinin hesaplanması" hakkındaki bölümleri 1/1/1982 tarihinden itibaren yürürlükten kaldırılmış bulunmaktadır.
İhracat tutarının 250.000 Amerikan Doları veya muadili yabancı para karşığılı Türk Lirasını aşıp aşmadığının hesabında gümrük çıkış beyannamesinde yer alan FOB değerlerin esas alınacağı ve Amerikan Doları dışında diğer bir yabancı para ile ihracat söz konusu ise, fiili ihraç tarihindeki parite (Amerikan Doları/Diğer yabancı p
a
ra paritesi) nin dikkate alınacağı 20 Seri No.'lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliğinde açıklanmıştı. Dolayısiyle ihracatın Türk Lirası tutarının tesbitinde de fiili ihraç tarihinde Türk Lirasının Amerikan Doları karşısındaki değerinin esas alınacağı şüphesi
z
dir. Bu suretle Türk Lirası olarak tespit edilen toplam ihracat hasılatının % 20'si kurum kazancından istisna edilecektir.
Örnek:
Sanayi ürünü ihraç eden bir kurumun 1982 yılında ihracatı şöyledir.
100.000 $ 120 TL. = 12.000.000 TL.
100.000 $ 130 TL. = 13.000.000 TL.
100.000 $ 135 TL. = 13.500.000 TL.
100.000 $ 140 TL. =
14.000.000 TL.
52.500.000 TL.
Kurum kazancından istisna edilecek tutar, 52.500.000 liranın % 20'si olan (52.500.000 x % 20) = 10.500.000 lira olarak hesaplanacaktır.
Bu istisnanın uygulanmasında, 20 Seri No.'lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliğinin yukarıda belirtilen hususlarla ilgili bölümleri dışında diğer bölümlerindeki açıklamalar aynen dikkate alınacaktır.
b) Yaş meyva, sebze ve su ürünlerinin ihracına ilişkin istisna:
Kurumlar Vergisi Kanununun 8 inci maddesinin 7 numaralı bendinde yapılan değişiklikle, yaş meyva, sebze ve su ürünleri ihracından sağlanan hasılatın ilk yılda olduğu gibi sonraki yıllarda da % 20 oran dahilinde kurum kazancında istisnası öngörülmüştür.
Bu istisnanın uygulanmasında 20 Seri No.'lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliğinin, yukarıda belirtilen hususlarla ilgili bölümleri dışında diğer bölümlerindeki açıklamalar aynen dikkate alınacaktır.
c) Dış navlun hasılatına ilişkin istisna:
Kur
umlar Vergisi Kanununun 8 inci maddesinin 8 numaralı bendinde yapılan değişiklikle, dış navlun hasılatının ilk yılda olduğu gibi sonraki yıllarda da % 20 oran dahilinde kurum kazancından istisnası öngörülmüştür.
Bazı hallerde taşıma faaliyetinin bir kısmı Türkiye sınırları içi nde geçmektedir. Bu durumda da taşıma bedelinin tamamı dış navlun hasılatı olarak kabul edilecek ve Kambiyo mevzuatı gereğince Türkiye'de döviz olarak getirildiğinin tevsik edilmesi kaydıyla tamamına % 20 oranı uygulanarak bulunac
a
k miktar kurum kazancından istisna edilecektir.
Örnek: Ulaştırma faaliyetinde bulunan bir kurum yurt dışından Trabzon Limanına gelen transit malları İran'a nakletmektedir. Bu faaliyetinden dolayı 1981 yılında, elde ettiği navlun hasılatı 300.000 Amerikan Dolarıdır. Kurum bu hasılatı döviz olarak Türkiye'ye getirmiş ve 39.000.000 lira olarak yetkili bankalara bozdurmuştur. Bu durumda, 1981 Yılı dış navlun hasılatından dolayı Kurum kazancından istisna edilecek tutar, (39.000.000 X % 20) = 7.800.000 lira ola
r
ak hesaplanacaktır.
Bu istisnanın uygulanmasında yukarıda belirtilen hususlarla birlikte 20 Seri No.'lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliğinde yapılan açıklamalar aynen dikkate alınacaktır.
d) Turizm müesseselerinde döviz hasılatına ilişkin istisna:
Kurumlar Ve
rgisi Kanununun 8 inci maddesinin 10 numaralı bendinde "Turizm Müessesesi Belgesi" veya 1618 sayılı Seyahat Acentaları ve Seyahat Acentaları Birliği Kanunu gereğince "Seyahat Acentaları İşletme Belgesi" alınmış olan kurumların döviz olarak elde ettikleri
h
asılatın % 20'sinin kurum kazancından istisnası öngörülmüştür.
Değişiklik yapılmadan önceki mezkur bent hükmüne göre, istisnadan sadece, Turizm Endüstrisinin Teşvik Kanunu hükümleri dairesinde "Turizm Müessesesi" belgesine sahip kurumlar faydalanmaktaydı. İstisna tutarının hesabında da bu kurumların elde ettikleri döviz gelirlerine tekabul eden kazançları esas alınmakta ve bu kazanca ilk yılda % 20 müteakip yıllarda da artan aynı nitelikteki kazanca % 30, bakiyesine ise % 15 oranı uygulanmaktaydı.
Bu bent
hükmünde yapılan değişiklikle, söz konusu istisnadan, Seyahat Acentaları ve Seyahat Acentaları Birliği Kanunun gereğince "Seyahat Acentaları İşletme Belgesi" almış kurumların da faydalanması sağlanmış bulunmaktadır. Öte yandan istisna tutarının hesabında
,
döviz olarak elde edilen hasılat dikkate alınacak ve bu hasılatın ilk yılda ve sonraki yıllarda % 20'si kurum kazancından indirilecektir.
Öte yandan elde edilen dövizleri bizzat bozdurmayan ve dövizi sağlayan müessese veya acentadan doğrudan pay alan belge sahibi turizm müesseselerinin bu istisnadan aldıkları pay oranında faydalanmaları öngörülmüştür. Ancak, anılan kurumlar ile dövizi bizzat bozduran kurum arasına başka bir firmanın girmesi halinde bunların istisnadan faydalanmaları mümkün olamıyacaktır
.
Anılan maddede yapılan değişikliklerin 1982 yılı kazançlarına uygulanacağı tabidir.
Bu istisnanın uygulanması konusunda 20 Seri No.lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliğinin yukarıda belirtilen hususlarla ilgili bölümleri dışında, diger bölümlerinde yapılan açıklamalar aynen dikkate alınacaktır.
Örnek:
Turizm müessesesi belgesine sahip ve tatil köyü işleten bir limited şirket 1982 takvim yılında toplamı 30.000.000 lira hasılat sağlamıştır. Bu hasılatın 20.000.000 liralık kısmı döviz olarak elde edilmiş ve yetkili bankalara bozdurulmuştur. Bu kurumun istisnadan faydalanacak kazancı aşağıdaki gibi hesaplanacaktır.
Dövize tekabül eden hasılat tutarı 20.000.000.-TL.
TL.'ye tekabül eden hasılat tutarı 10.000.000.-TL.
Toplam hasılat 30.000.000.-TL.
İstisna tutarı (20
.000.000 x % 20) 4.000.000.-TL.
Örnek: Seyahat Acentası Belgesine sahip bir anonim şirket, tatil köyü işleten bir limited şirketle anlaşarak Türkiye'ye turistik turlar düzenlemekte ve turlardan sağladığı hasılatı döviz olarak Türkiye'ye getirmektedir. Anlaştığı şirkete bedeli Türk Lirası olarak ödemektedir.
Turu düzenleyen anonim şirket 1982 yılında bu tür faaliyetlerden 40.000.000.lira elde etmiş ve döviz olarak yetkili bankalara bozdurmuştur. Anonim şirket bu faaliyeti dolayısıyla tatil köyü işleten limited şirkete 30.000.000.-lira ödemiştir.
Anonim şirketin kurum kazancından istisna edilecek tutar (10.000.000 X %20) = 2.000.000.-lira olarak hesaplanacaktır.
Tatil köyü işleten limited şirketin kazancından istisna edilecek tutar (30.000.000 X % 20) + 6.000.000.-lira olarak hesaplanacaktır.
e) Sermaye Piyasası Kanunu uyarınca kurulan Menkul Kıymetler Yatırım Ortaklıkları ile Menkul Kıymetler Yatırım fonlarının portföy işletmeciliğinden doğan kazançları Kurumlar Vergisi Kanununun 8 inci maddesine eklenen 12 numaralı bent hükmü ile Kurumlar Vergisinden müstesna tutulmuştur.
Böylece, söz konusu yatırım ortaklıkları ile yatırım fonlarına iştirak eden hisse senedi veya katılma belgesi sahiplerinin bu kurumlardan elde ettikleri menkul sermaye iratları üzerindeki vergi yükü azaltılmış olmaktadır.
Kurumlar Vergisi Kanununun 12 nci maddesinin 1 numaralı bendine eklenen parantez içi hüküm ile önceden vergi mevzuuna alınmış bulunan dar mükellef kurumların bazı kazançları tekrar vergi mezvuu dışında bırakılmıştır.
Buna göre, ihraç edilmek üzere Türkiye'de satın aldıkları veya imal ettikleri malları, Türkiye'de satmaksızın yabancı memleketlere gönderen dar mükellef kurumların bu faaliyetlerinden elde ettikleri kazançlar Türkiye'de elde edilmemiş sayılacak ve Kurumlar Vergisine tabi tutulmayacaktır.
Diğer taraftan, bu tür kazançları elde eden dar mükellef kurumların vergi matrahının tesbitini düzenleyen Kurumlar Vergisi Kanununun mükerrer 19 uncu maddesi ile geçici 3 üncü maddesi 2573 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır. Ancak, 1981 yılına ilişkin bu tür kazançlar eski hükümlere göre vergilendirilecektir.
Kurumlar Vergisi Kanununun 14 üncü maddesinin 7 numaralı bendinde 2573 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle, Kurumların mali bilançolarında yer alan zararların indirilme süresi 3 yıldan tekrar 5 yıla çıkarılmıştır. Bu değişikliğin 1/1/1981 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlüğe girmesi kabul edildiğinden, Kurumlar Vergisi Kanununun 2362 sayılı Kanunla getirilen ve
zararların 3 yıl süre ile indirilebilmesine ilişkin hükmün herhangi bir yılda uygulama imkanı bulunmamaktadır.
5. KURUMLAR VERGİSİ TEVKİFATI:
Dar mükellef kurumların bazı kazanç ve iratlarından yapılacak vergi tevkifatını düzenleyen Kurumlar Vergisi Kanununun 24 üncü maddesine eklenen fıkra hükmü ile, maddede belirtilen kazanç ve iratlardan yapılacak vergi tevkifat nisbetlerini, herbirinden ayrı ayrı olmak üzere % 40'ı aşmayacak nisbetlerde indirmeye Bakanlar Kurulu yetkili kılınmıştır.
Öte yandan bu ma
ddenin 4 üncü fıkrasında yapılan değişiklikle uluslararası para piyasasından sağlanan hazine garantili dış krediler yanında deniz ulaştırma, gemi inşa ve onarma (yüzer havuzlar dahil) işlerinde kullanılmak üzere alınan krediler için ödenecek faizlerden y
a
pılacak vergi tevkifatı nisbetini de sıfıra kadar indirmeye Bakanlar Kurulu yetkili kılınmıştır. Bu arada, Liman yapımı işleri için alınan kredilerin de deniz ulaştırma işleri için alınan krediler gibi mütalaa edilmesi gerekmektedir.
Aynı fıkrada, petrol arama faaliyetleri dolayısıyla sağlanacak kazançlardan yapılması gereken tevkifat oranını da % 5'e kadar indirmeye Bakanlar Kurulunun yetkili olduğu hükme bağlanmıştır.
Bilindiği üzere, uluslararası para piyasasından hazine garantisi altında sağlanan orta ve uzun vadeli krediler için ödenecek faizlerdeki vergi tevkifat nisbetleri 11/3/1981 gün ve 8/2507 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile sıfıra indirilmiş bulunmaktadır.
Kurumlar Vergisi Kanununun 25 inci maddesinde yapılan değişiklikle, kurumlar vergisi nisbeti 1/1/1983 tarihinden geçerli olmak üzere tüm kurumlar için % 40 olarak belirlenmiştir.
Öte yandan Kurumlar Vergisi Kanununa 2573 sayılı Kanunla eklenen geçici 9 uncu madde hükmü gereğince, yeni vergi nisbetinin, kurumların 1/1/1983 tarihinden itibaren beyanı gereken 1982 takvim yılı kazançları hakkında da uygulanması öngörülmüştür.
Özel hesap dönemine tabi kurumlardan, Kurumlar Vergisi Kanununun 21 inci maddesi hükmüne göre beyannamelerini 1/1/1983 tarihinden itibaren vermeleri gere
kenler için de yeni nisbet uygulanacaktır. Başka bir deyişle özel hesap dönemi 1982 yılının Eylül ayı sonunda veya daha sonraki bir tarihte kapanan kurumların, bu döneme ilişkin kazançları için Kurumlar Vergisi nisbetinin % 40 olarak uygulanması gerekmekt
edir.
Kurumlar Vergisi Kanununun 30 uncu maddesinde 2362 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle her takvim yılı müstakil bir tasfiye dönemi sayıldığından, aynı Kanunun 33 üncü maddesinde de 1/1/1981 tarihinden geçerli olmak üzere bu maddeye paralel düzenleme yapılmıştır.
Kurumlar Vergisi Kanununun 40 ıncı maddesinde 2573 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle, daha önce Nisan ve Ekim aylarında olmak üzere iki eşit taksitte ödenen kurumlar vergisinin Nisan, Ağustos ve Ekim aylarında olmak üzere üç eşit taksitte ödenmesi öngörülmüştür.
Hesap dönemleri veya beyanname verme süreleri Maliye Bakanlığınca tayin edilen mükellefler ise, kurumlar vergisini, biri beyannamenin verildiği ayda, diğerleri ise, bu ayı takip eden dördüncü ve altıncı ayda olmak üzere üç eşit taksitte ödeyeceklerdir.
Bu maddede yapılan değişikliklikler 1/1/1982 tarihinde yürürlüğe girmektedir. Dolayısıyla beyannamelerini 1/1/1982 tarihinden itibaren vermeleri gereken mükellefler için Kurumlar Vergisi üç eşit taksitte ö
denecektir.
Kurumlar Vergisi Kanununa eklenen geçici 8 inci madde hükmü ile, deniz ulaştırma, gemi inşa ve onarım (yüzer havuzlar dahil) sektörlerinin, kalkınma planı ve yıllık programlarda gerekli tesbitler yapılıncaya kadar yatırım indirimi yönünden özel önem taşıyan sektör sayılması öngörülmektedir. Bu arada liman yapımı işlerinin de deniz ulaştırma sektörü kapsamında mutalaa edilmesi gerekmektedir. Belirtilen sektörlerde yatırım yapan sermaye şirketleri ile kooperatiflerin bu yatırımları için % 60 yatırım indirimi nisbeti uygulanacaktır.
Tebliğ olunur.